Hát bội miền Nam và hát bội Bình Ðịnh, miền Trung
9101181
15.10.2012 21:26:49

Hát bội miền Nam và hát bội Bình Ðịnh, miền Trung


Hát bội có trước cải lương hằng trăm năm trước, nhưng đâu ai biết rõ từ lúc nào. Ðó là lời của nhiều khán giả cao tuổi từng theo dõi biết qua về hoạt động của 2 bộ môn văn hóa nghệ thuật dân tộc này.


hat boi

Hát bội Bình Ðịnh, miền Trung. Một cảnh trong tuồng “Hồn Tuồng” trình diễn tại Qui Nhơn năm 1992, nhân tưởng niệm ngày mất của cụ Ðào Tấn. (Hình: Bộ sưu tập của Ngành Mai)


Từ trước năm 1940 trong chương trình phát thanh tiếng Việt của đài phát thanh Sài Gòn (thời Pháp) đã có những suất hát của "Ban Nghệ Thuật Hát Bội Sài Gòn," đó là những suất hát không định kỳ, mỗi tháng có đôi ba lần do nhạc sĩ Sáu Vững phụ trách.


Do ảnh hưởng cuộc Thế Chiến Thứ Hai, các cuộc vui chơi giải trí bị đình chỉ suốt thời gian dài. Mãi đến năm 1948 đài phát thanh Sài Gòn mới phục hồi, và Ban Vân Hạc của nhạc sĩ Sáu Vững chính thức thành lập với những tay nghề từ gánh Bầu Thắng hát thường trực ở Ðình Cầu Quan, gần bờ tường rào nhà ga xe lửa.

 

Theo yêu cầu của đài phát thanh, trình diễn phải có kịch bản đưa trước rồi mới được hát, chứ đào kép không được cương. Vấn đề khó khăn trước mắt là lúc bấy giờ dễ gì kiếm cho ra những vở tuồng có kịch bản văn học hoàn chỉnh, đầy đủ các vai từ chính đến phụ. Cũng may, kép Thành Tôn từ tỉnh lên Sài Gòn, vốn là người có ăn học lại có óc cầu tiến, từng sao chép được nhiều tuồng xưa, lại thêm thông hiểu cấu trúc hành văn, đã nghiễm nhiên trở thành soạn giả thường trực của Ban Vân Hạc.

 

Vấn đề khó khăn thứ hai là thu nhận đào kép, bởi diễn viên thời đó rất nhiều người có tài, hát hay diễn giỏi, ngặt nỗi hiếm ai đọc được Quốc ngữ. Chọn mãi rồi cũng phải có, do sáu đào kép bắt đầu học quốc ngữ, và sáu người này trở thành nòng cốt của ban suốt thời gian dài, đó là các nam như nghệ sĩ: Ba Út, Hai Nhỏ, Ba Sáng, Chín Luông, Hữu Thoại, Thành Tôn là những diễn viên tài giỏi, yêu nghề nên dễ dàng thành công khi diễn trên đài phát thanh.

 

Cái hay của Ban Vân Hạc là tại phòng thu thanh của đài, các nghệ sĩ chỉ hát trước máy theo tiếng nhạc của đờn, trống, kèn tức là ngồi một chỗ chứ đâu có ra bộ tịch, đi đứng múa may như trên sân khấu, cũng không có áo mão, cờ quạt gì hết. Vậy mà thính giả nghe Radio họ vẫn hình dung được nhân vật ấy ở sân khấu với trang phục và đang làm gì, có nghĩa là họ vẫn hiểu được câu chuyện, xúc động với từng sự kiện, dù chỉ nghe thôi.

 

Chương trình hát bội Ban Vân Hạc có đều hàng tuần trên đài phát thanh Sài Gòn. Về tuồng tích hầu hết được viết theo truyện Tàu: Thuyết Ðường, Tiết Nhơn Quí chinh Ðông, Tiết Ðinh San chinh Tây, Phản Dường, Tam Quốc, Chung Vô Diệm,... người ta vẫn mở Radio nghe tuồng nối tiếp từ hồi nọ đến hồi kia, có nghĩa là một buổi hát chỉ vài đoạn nào đó trong bộ truyện mà thôi.

 

Từ đầu thập niên 1960 trở về sau, diễn viên Ban Vân Hạc nhiều người già không còn hát nổi nữa, cũng như có những người qua đời.Ở trong Nam với những đoàn hát bội chuyên hát cúng đình cúng miễu, và hàng tuần trên đài phát thanh, đài truyền hình cũng có chương trình hát bội Ðinh Bằng Phi, hát bội Ban Vân Hạc.Song song đó thì ở ngoài Trung cũng có nghệ thuật hát bội mà người ta gọi nôm na là "Hát Bội Bình Ðịnh," cả hai môn nghệ thuật đặc thù trên đã một thời được khán giả mến chuộng.

 

Nếu như ở trong Nam có những nghệ sĩ hát bội vang bóng một thời như kép Thành Tôn, đào Ba Út, Năm Ðồ, Năm Nhỏ... thì hát bội Bình Ðịnh cũng có đào kép lừng danh là đào Ngọc Cầm, Thu An, và kép Long Trọng... Thế nhưng, thời kỳ cải lương xuống dốc thì hát bội Nam Phần lẫn hát bội Bình Ðịnh cũng xuống theo, mà còn trầm trọng hơn nhiều, gần như tê liệt.

 

Chính quyền thời kỳ trước 1975 đã có nhiều biện pháp nhằm cứu vãn hai thành phần hát bội này để không sớm bị mai một, mà cụ thể là vào khoảng đầu năm 1972, phủ Quốc Vụ Khanh đặc trách văn hóa đã tổ chức 3 đêm trình diễn hát bội tại Trường Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn, gọi là "đối chiếu nghệ thuật hát bội hai miền Nam và miền Trung."

 

Ðêm đầu là vở hát "Ngũ Hổ Bình Tây" do nghệ sĩ Bình Ðịnh, kịch đoàn Tây Sơn, Hội Khổng Học trình diễn. Ðêm thứ hai cũng vở hát "Ngũ Hổ Bình Tây" do nghệ sĩ miền Nam, Hội Khuyến Lệ Cổ Ca trình diễn. Và đêm sau cùng thì nghệ sĩ Bình Ðịnh trở lại trình diễn vở tuồng "Tiết Cương tế Thiết Khưu Phần." Khán giả trong lúc xem một số người nói rằng hát bội Bình Ðịnh thì rất nghề, nhưng thiếu phần huê dạng như hát bội trong Nam.

 

Nhờ cái hôm trình diễn đối chiếu hát bội Nam-Trung này, người ta mới gặp lại cặp tài danh hát bội Bình Ðịnh là Long Trọng-Thu An. Hỏi dạo này "Ý Hiệp Ban," tức ban hát bội nổi tiếng một thời ngoài Trung có còn hoạt động hay không, thì nghệ sĩ Long Trọng lắc đầu chán nản đáp: "Dạo này hát khó sống cho nên vợ chồng tôi đây đã mở quán cà phê hủ tiếu để kiếm ăn, thỉnh thoảng có lễ hội mời thì vợ chồng tôi mới hát thôi."

 

Người ta lại hỏi thăm cô đào tài sắc của miền Trung là Ngọc Cầm thì cặp Long Trọng-Thu An cho biết cũng mở quán phở như vợ chồng anh thôi. (Thu An ở đây là đào hát bội Bình Ðịnh, chớ không phải soạn giả Thu An).




Nghành Mai

Theo Người Việt



Đọc báo tin tức 24htin thế giớitin pháp luật

xemthem