Ảnh hưởng của Phật giáo đến văn hóa - kiến trúc Chăm
9101421
04.02.2012 23:00:23

Ảnh hưởng của Phật giáo đến văn hóa - kiến trúc Chăm


Tôn giáo có vai trò đặc biệt quan trọng với người dân ChamPa. Đối với dân tộc Chăm, tôn giáo là một tác nhân quan trọng chi phối mạnh mẽ hầu hết các lĩnh vực văn hoá, kinh tế, xã hội, phong tục, tập quán. Tôn giáo không chỉ làm biến đổi đặc trưng văn hoá tộc người mà còn là nguyên nhân gây nên quá trình phân ly và hoà hợp tộc người. Sự hiện diện của tôn giáo trong xã hội người Chăm đã làm cho văn hoá Chăm càng thêm đa dạng.


Cũng như nhiều vương quốc khác đối với Champa, tôn giáo đã tác động mạnh mẽ đến nhiều mặt về đời sống vật chất và tinh thần. Khác với nhiều tôn giáo như Bà la môn giáo, Hồi giáo… thì Phật giáo Champa chỉ tồn tại và phát triển cực thịnh ở một thời kỳ nhất định nhưng những ảnh hưởng của nó không chỉ dừng lại ở giai đoạn đó.

Đến nay hầu như cộng đồng người Chăm không theo Phật giáo, các di tích Phật Giáo trước đây cũng hầu như bị phá hủy hoàn toàn bởi thời gian và chiến tranh, những hiện vật còn sót lại chỉ cho ta hình dung phần nào sự nguy nga, tráng lệ của các công trình Phật Giáo tại nơi đây. Vương triều Indrapura với kinh đô tôn giáo là Đồng Dương là giai đoạn phát triển rực rỡ nhất của Phật giáo cùng với sự cường thịnh của Champa.

Di tích Phật Giáo Đồng Dương nằm trên địa phận làng Đồng Dương, xã Bình Định, huyện Thăng Bình – Quảng Nam, cách Đà Nẵng 65 Km về hướng Tây Nam, cách Mỹ Sơn 20 Km.

Theo nội dung bia tìm thấy ở Đồng Dương năm 875, vua Indravarman II đã cho xây dựng 1 tu viện Phật giáo và thờ vị Bồ Tát bảo hộ cho vương triều là Laksmindra Lokesvara Svabhaiada. Tính chất Phật giáo Đại thừa thể hiện rõ qua nội dung bia kí cũng như các tác phẩm điêu khắc ở Đông Dương.

hinh anh tac pham dieu khac nguoi Cham Pa
Một số tác phẩm điêu khắc Chămpa được phát hiện tại Phật viện Đồng Dương

Toàn bộ công trình chia làm 3 nhóm:

- Nhóm phía Đông: chỉ còn lại dấu vết nền móng của khu nhà dài mà theo các nhà nghiên cứu cho rằng đó là tu viện Phật giáo (Vihara ). Ngôi nhà dài này có các mặt bằng hình chữ nhật, được xây bằng gạch. Ở đây có một bệ thờ lớn bằng sa thạch được chạm trổ nhiều hoa văn tinh xảo. Phía trên bệ thờ là một pho tượng Thích Ca rất lớn ngồi trên ghế, hai bàn tay để trên đầu gối, kiểu ngồi giống như vua ChămPa ngồi trên ngai vàng.

Trong khu vực này còn tìm thấy nhiều tượng Dharmapala (những vị thần bảo vệ giáo luật của đạo Phật). Tượng La Hán tìm thấy ở Đồng Dương với điêu khắc thuộc thế kỷ thứ IX, tượng cao 88cm, chiều rộng 55cm. Tượng ngồi xếp bàn, hai tay đặt xuôi theo đầu gối. Mình mặc áo cà sa xếp nếp, chiều dài phủ kín đến chân. Bệ ngồi của pho tượng có nhiều kiểu trang trí.

- Nhóm giữa: Chỉ còn lại dấu vết các chân tường, các bậc thềm của 1 ngôi nhà dài theo trục Đông – Tây. Ngôi nhà dài này có tường gạch không dài lắm. Ở đây có 4 pho tượng Hộ Pháp (Dravapala) khá lớn cao khoảng 2 mét, các nhà nghiên cứu cho rằng đó là những tác phẩm gây ấn tượng mạnh trong nghệ thuật điêu khắc ChămPa.

- Nhóm phía Tây: gồm các đền thờ chính và các tháp phụ xung quanh, đền thờ này thuộc loại tháp truyền thống của kiến trúc Chămpa với mặt bằng hình tam giác. Cửa ra vào hướng đông. Quanh chân tháp trang trí những hình đầu voi là những hình tháp thu nhỏ nằm xen kẻ nhau. Trong đền thờ có một bệ thờ lớn bằng sa thạch chạm trổ những dãy hoa văn hình vết sâu bọ, cảnh sinh hoạt trong cung đình, một số cảnh trích đoạn về cuộc đời Phật Thích Ca.

hinh anh thap Sang kien truc Cham Pa
Di tích hiện chỉ còn lại Tháp Sáng cũng muốn đổ sụp bất cứ lúc nào

Năm 1978 nhân dân địa phương đã đào được một pho tượng nữ thần làm bằng đồng thau cao 114 cm ở gần khu đền thờ chính. Theo các nhà nghiên cứu đây là pho tượng Bồ Tát Laksmidra Lokes, trước kia pho tượng này được đặt trên bệ thờ của đền thờ chính.

Khu vực Đồng Dương khí hậu rất khắc nghiệt, đất đai khô cằn, lớp đất canh tác dày khoảng 40 – 50 cm, bên dưới là tầng đá ong. Đây không phải là nơi thuận lợi để xây dựng kinh đô. Có thể nói Đồng Dương chỉ thuần túy là khu đền thờ Phật Giáo của vương quốc ChămPa, còn kinh thành là Indraputra rộng lớn hơn nằm ngoài khu vực Phật viện Đông Dương.

Ngoài Di tích phật giáo Đồng Dương - biểu tượng cho một thời kỳ phát triển cực thịnh của Phật giáo Champa thì rải rác trên dải đất miền Trung này còn nhiều di tích kiến trúc, điêu khắc Phật giáo như: di tích Ninh Thuận, di tích Bình Thuận, di tích Quảng Khê… 

Lê Chính



Đọc báo tin tức 24htin thế giớitin pháp luật