Hát Then, đàn tính kế thừa và phát triển
910772
17.01.2012 16:58:23

Hát Then, đàn tính kế thừa và phát triển

Văn hóa ba miền, Hát Then, đàn tính kế thừa và phát triển | Tin tức 24h Vntimes

Hát then, đàn tính là loại hình nghệ thuật dân gian của nhóm ngữ hệ Tày – Thái – Nùng. Hát Then mang đậm màu sắc tâm linh, nhiều yếu tố thiêng biểu hiện rõ nét trong Then cổ.


Hát then, đàn tính là loại hình nghệ thuật dân gian của nhóm ngữ hệ Tày – Thái – Nùng. Hát Then mang đậm màu sắc tâm linh, nhiều yếu tố thiêng biểu hiện rõ nét trong Then cổ. Ngày nay, trước xô bồ cuộc sống tưởng chừng chẳng còn mấy ai hiểu hay quan tâm đến loại hình nghệ thuật này vậy nhưng khác với những gì người ta vẫn nghĩ, bên cạnh lớp nghệ nhân đã ở vào cái tuổi xưa nay hiếm, có một lớp trẻ, rất trẻ đặc biệt quan tâm, yêu mến và say mê với nó.

Tiết mục hát then trên sân khấu của dân tộc Tày

Những ngày cuối tháng tám chúng tôi có mặt tại thị xã Bắc Kạn trong cái nóng gắt gay, bỏng rát. Khác với những khuôn mặt oải nắng gấp gáp lao đi trên phố như trốn chạy là những dáng người trầm tư ngẫm ngợi với cây đàn tính cùng sắc chàm quyến rũ, đó là nghệ nhân của các đoàn nghệ thuật đang chuẩn bị cho Liên hoan hát Then, đàn Tính toàn quốc lần III.

Tre già măng mọc

Qua trò chuyện, Nhạc sỹ Lương Nguyên cho biết Liên hoan hát Then, đàn Tính lần này có đủ mọi thành phần, lứa tuổi từ 83 đến 20 cùng tham gia và đặc biệt có cháu bé của đoàn Tuyên Quang Hà Thu Thảo chưa đầy mười tuổi. Sự nối dài nhiều thế hệ tuổi là những tín hiệu vui, là minh chứng cho sự không đứt đoạn của các thế hệ hát Then hoặc làm Then. Sự trẻ hóa của đội ngũ hát Then để lại cho ông niềm tin về khả năng bảo tồn, kế thừa và phát triển của loại hình nghệ thuật này. Được sự giới thiệu của Nhạc sỹ Lương Nguyên, chúng tôi đã gặp ngỡ với hai gương mặt trẻ triển vọng của Liên hoan hát Then, đàn Tính lần III.

Tuy đã hẹn trước từ chiều với Chu Văn Minh của đoàn Lạng Sơn nhưng do phải gấp rút chuẩn bị cho tiết mục biểu diễn của mình, mãi đến hơn 9h30’ chúng tôi mới tiếp cận được với anh. Đó là một chàng trai Nùng chính hiệu, có dáng người thấp bé, nụ cười hiền với ánh mắt như biết nói. Chu Văn Minh cho biết. Anh có niềm đam mê với loại hình nghệ thuật này từ bé, năm 4 tuổi đã bắt đầu theo bà học hát Then, ngoài việc có chút năng khiếu về hát Then, Minh may mắn được người bà của mình– Nghệ nhân dân gian Mông Thị Sấm- quan tâm truyền dạy. Anh cũng tìm hiểu khá kỹ về loại hình nghệ thuật này. Minh kể, bà Minh - Nghệ nhân dân gian Mông Thị Sấm - là người làm Then, và có thời gian Minh được bà cho theo mỗi khi đi cúng, điều đó có tác động không nhỏ đến lựa chọn của anh với hát Then, đàn Tính sau này. Với vốn ngôn ngữ Nùng cổ khá đầy đặn cộng thêm sự ham học của mình, Minh đã trang bị được lượng kiến thức khá sâu rộng về loại hình Then cổ. Minh tâm sự, mỗi câu Then, mỗi tiếng đàn đều tạo cho anh cảm giác khó tả, anh mê mẩn tiếng đàn tính mê mẩn với lời then, các đường Then đặc biệt là Then cổ. Minh cho biết Mình không hề đắn đó khi lựa chọn theo học trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật Lạng Sơn, học ở đây được chuyên sâu hơn và có điều kiện tiếp xúc với các thầy, các nghệ nhân để hoàn thiện mình hơn. Trong Liên hoan Tiếng hát dân ca Việt Nam 2009 Chu Văn Minh đã dành được giải A cho tiết mục của mình với bài Then cổ người Nùng Dâm tậu giả dẩu (Mượn gậy yêu tinh). Ngày nay trước sự náo nhiệt của cuộc sống, có biết bao dòng nhạc như híp hốp, nhạc trẻ…mà vẫn có những người trẻ như Minh âm thầm tìm hiểu và theo đuổi nghệ thuật hát Then, đàn tính thì quả rất đáng quan tâm, nể trọng. Mong muốn lớn nhất của Chu Văn Minh là loại hình nghệ thuật này được giới thiệu rộng rãi hơn nữa đặc biệt với thế hệ trẻ, vì ngày này ít người biết về nó quá. Hai mươi tuổi đã có gần 16 năm theo học hát Then và tìm hiểu về nó nhưng Minh bảo thế đâu đã nhiều, mình cần phải đi sâu, sưu tâm để không bị mất những đường Then cổ và tranh thủ khi các nghệ nhân còn nhớ.

Thật bất ngờ khi chúng tôi tiếp xúc với Hà Thu Thảo của đoàn Tuyên Quang. Cô bé có nước da trắng ngần, tươi tắn, dáng người cao có lẽ chỉ mới bằng cây đàn tính đang cầm trên tay. Nghệ nhân Hà Thuấn ông nội cô bé cho biết, cháu Hà Thu Thảo năm này lên lớp 5. Trông vậy nhưng ít ai ngờ khi nâng cây tính tẩu, cất lời Then lại làm khán giả ngẩn ngơ, trầm trồ. Cô bé khá rụt rè khi tiếp xúc với người lạ nhưng trước cây đàn lại hết sức tự tin. Tiếng hát, tiếng đàn của cô đã thuyết phục được hội đồng nghệ thuật khi quyết định trao giải nhất cho tiết mục của hai ông cháu cô bé với bài then: Cung bướm lượn tháng ba. Hà Thu Thảo nói với tôi: Cháu muốn được hát Then mãi…mong muôn hết sức giản dị nhưng đã thấy được niềm đam mê của tiếng hát triển vọng này. Ông Hà Thuấn cho biết ông đam mê nghệ thuật hát Then từ nhỏ, khi đã có tuổi, ông mở lớp dạy hát Then, đàn Tính miễn phí cho các cháu ở bản làng để lưu giữ bảo tồn các làn điệu Then. Lớp học của ông khá đông và cũng có khá nhiều cháu bộc lộ năng khiếu hát Then. Ông tin hát Then sẽ ngày một phát triển và người hiểu biết về loại hình nghệ thuật này cũng sẽ nhiều hơn.

Dung de hat then bi bo quen
Một lớp học hát then ở Lạng Sơn.

Hát then, đàn Tính sẽ không bị mai một

Nhiều người cho rằng cũng giống như các loại hình nghệ thuật dân gian khác, nghệ thuật hát Then, đàn Tính hòan toàn có nguy cơ bị mai một. Trái với các ý kiến đó Nhạc sỹ Lương Nguyên khẳng định khả năng mai một là rất ít, thậm chí là không. Bởi cũng giống như Hầu đồng của người Việt, nghệ thuật hát Then, đàn Tính của nhóm ngữ hệ Tày – Thái – Nùng gắn chặt với đời sống tâm linh và tín ngưỡng của các tộc người có hát Then. Chính nhu cầu tín ngưỡng và tâm linh ấy đã giúp cho hát Then, đàn Tính sống được và truyền lại từ đời này sang đời khác. Ông cho biết thêm hầu hết các bản làng của người Tày-Thái- Nùng đều có thầy Then, nó là một phần không thể thiếu của đời sống tâm linh, tín ngưỡng. Và thực tế hát Then, đàn Tính được các nghệ nhân gìn giữ, truyền dạy và phát triển mang tính bền vững. Và những điệu Then, đường Then cổ cũng sẽ không bị mất đi. Có chăng sự mất đi ấy lại rơi vào lỗi của các nhà làm văn hóa, tính nguyên bản bị phá vỡ, tác động và thay đổi cũng từ đó mà ra.

Sự kế thừa và phát triển của hát Then, đàn Tính được khẳng định qua các thế hệ tuổi, và trình độ hát Then, đàn Tính của các nghệ nhân tham dự Liên hoan, phản ánh về sự không đứt gẫy về thế hệ kế tục và phát triển hát Then, đàn tính, đặc biệt là các đường Then cổ. Theo Nhạc sỹ Lương Nguyên, hát Then, đàn tính sẽ không bị mai một theo thời gian. Tuy nhiên bên cạnh đó cùng cần có định hướng, kế hoạch mang tính lâu dài cho sự bảo tồn và phát triển của loại hình nghệ thuật này. Tránh sự cải biên, thiếu hiểu biết, không có gốc từ Then cổ như một số ít đoàn trong đợt Liên hoan hát Then, đàn Tính lần III này. Có vậy mới đảm bảo được tính nguyên bản của Then cổ khi sân khấu hóa hát Then, đàn Tính.

Hoàng Chiến Thắng


Đọc báo tin tức 24htin thế giớitin pháp luật